Analiza skutków wpływu projektu ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw, oznaczonego w wykazie prac Rady Ministrów numerem UC99, na instalacje do chowu lub hodowli drobiu.
W dniu 4 sierpnia 2024 r. weszła w życie dyrektywa 2024/1785 z dnia 24 kwietnia 2024 r. dotycząca zmiany dyrektywy 2010/75/UE w sprawie emisji przemysłowych i dyrektywy Rady 1999/31/WE w sprawie składowania odpadów.
Państwa członkowskie UE są zobowiązane do dokonania transpozycji tej dyrektywy do dnia 1 lipca 2026 r.
Zaproponowane zmiany wynikają więc przede wszystkim z konieczności dostosowania polskiego prawa do nowych regulacji wynikających z IED 2.0 dotyczących instalacji wymagających uzyskania pozwolenia zintegrowanego.
Ponadto projektowana ustawa zawiera zmiany wynikające z wystosowanych przez Komisję Europejską zarzutów formalnych (naruszenie nr 2023/2173) dotyczących uchybienia zobowiązaniom wynikającym z przepisów dyrektywy 2010/75/UE.
Zmiany obejmują także elementy pośrednio powiązane z IED dotyczące zasad funkcjonowania krajowego systemu pozwoleń zintegrowanych.
Najważniejszy skutek
Projekt UC99 rozszerzy krąg ferm drobiu objętych regulacjami dotyczącymi emisji przemysłowych, zwłaszcza ferm kur niosek, indyków, kaczek i gęsi. Jednocześnie ma ustanowić dla ferm drobiu odrębny, częściowo uproszczony reżim w porównaniu z typowymi instalacjami przemysłowymi.
Poniższa analiza dotyczy projektu z 10 marca 2026 r., udostępnionego w ramach konsultacji (nie jest to ostateczny tekst).
- Nowe progi WPO
Obecnie próg dla drobiu wynosi zasadniczo ponad 40 000 szt., niezależnie od gatunku. Projektowane przepisy zastępują ten jednolity próg systemem współczynników przeliczenia obsady (WPO).
Rodzaj drobiu | Próg | Orientacyjna maks. obsada (szt.)
Brojlery | 280 WPO | 40 000
Kury nioski | 300 WPO | 21 429
Indyki | 280 WPO | 9 334
Kaczki | 280 WPO | 28 000
Gęsi | 280 WPO | 14 000
Strusie | 280 WPO | 800
Wyliczenia wynikają ze współczynników: 0,007 dla brojlera, 0,014 dla kury nioski, 0,03 dla indyka, 0,01 dla kaczki, 0,02 dla gęsi i 0,35 dla strusia.
W praktyce dla brojlerów próg pozostanie zasadniczo na obecnym poziomie, fermy niosek mogą wejść do systemu już przy około 21,4 tys. szt., a szczególnie duża zmiana nastąpi dla indyków — próg odpowiada około 9,3 tys. szt.
Przy stadach mieszanych nie można stosować prostego limitu liczby ptaków. Konieczne będzie przeliczenie całej maksymalnej obsady na WPO, przy zastosowaniu dodatkowego współczynnika 0,93 dla kur niosek.
- Sumowanie instalacji
Projektowane rozporządzenie przewiduje sumowanie WPO kilku instalacji znajdujących się na terenie jednego zakładu oraz instalacji położonych w sąsiadujących zakładach, jeżeli prowadzący pozostają w związku gospodarczym lub prawnym albo pomiędzy instalacjami występuje powiązanie funkcjonalne.
Ma to zapobiegać formalnemu dzieleniu jednej fermy na kilka podmiotów lub budynków znajdujących się poniżej progów. O kwalifikacji będzie więc decydować nie tylko obsada pojedynczego kurnika, lecz także struktura własnościowa, organizacyjna i technologiczna całego przedsięwzięcia.
- Pozwolenie zintegrowane
W ogólnym opisie UC99 na stronie KPRM wskazano, że uproszczony system dla chowu drobiu i świń mógłby polegać np. na objęciu instalacji zgłoszeniem. Jednak wersja projektu z 10 marca 2026 r. nadal posługuje się obowiązkiem uzyskania pozwolenia zintegrowanego dla instalacji przekraczających odpowiednie progi.
Nie należy więc obecnie zakładać, że wystarczy zwykłe zgłoszenie. Projekt zalicza instalacje chowu drobiu i świń do kategorii I, co w połączeniu z projektowanym art. 378 Prawa ochrony środowiska oznacza, że organem wydającym pozwolenie zintegrowane ma być co do zasady marszałek województwa.
- Jednolite zasady eksploatacyjne UE
Warunki funkcjonowania ferm mają wynikać z unijnych jednolitych zasad eksploatacyjnych. Mają one obejmować m.in. dopuszczalne wielkości emisji i poziomy efektywności środowiskowej, sposób i częstotliwość monitorowania, żywienie i przygotowywanie pasz, utrzymywanie ptaków w budynkach, gospodarkę nawozami naturalnymi, przechowywanie padłych zwierząt oraz działania zapobiegające zanieczyszczeniom.
W praktyce może to oznaczać konieczność modernizacji systemów wentylacyjnych i żywieniowych, ograniczania emisji amoniaku i pyłu, lepszego zabezpieczenia pomiotu, prowadzenia pomiarów zużycia wody i energii oraz rozbudowania dokumentacji środowiskowej.
Dokładnych wymogów technicznych nie można jeszcze przesądzić, ponieważ Komisja Europejska ma przyjąć jednolite zasady najpóźniej do 1 września 2026 r.; prace nad nimi nadal trwają.
- Model mieszany obowiązków
Projektowany art. 219b wyłącza stosowanie do ferm drobiu i świń szeregu obowiązków przewidzianych dla innych instalacji przemysłowych. Organ będzie również mógł ograniczyć obowiązek składania wniosku o zmianę pozwolenia do przypadków, w których w fermie nastąpiła istotna zmiana, choć powinien brać pod uwagę skumulowany efekt kolejnych mniejszych zmian.
Oznacza to model mieszany: więcej ferm zostanie objętych regulacją, ale procedury i obowiązki administracyjne mają być dla nich częściowo uproszczone.
- Odory i udział społeczeństwa
Projekt ma wprost włączyć odory do definicji zanieczyszczenia. Przewiduje też szerszy udział społeczeństwa w postępowaniach związanych z pozwoleniami i dostosowaniem instalacji do wymagań BAT.
Dla ferm drobiu może to zwiększyć znaczenie dokumentacji dotyczącej uciążliwości zapachowych, lokalizacji wentylatorów, sposobu przechowywania pomiotu oraz rozpatrywania skarg mieszkańców.
- Terminy dostosowania
Terminy dostosowania mają być liczone od publikacji unijnych jednolitych zasad eksploatacyjnych: 4 lata dla instalacji od 600 WPO, 5 lat dla instalacji od 400 WPO oraz 6 lat dla pozostałych instalacji objętych nowymi progami.
Oznacza to zasadniczo okres dostosowawczy przypadający około 2030–2032 r., zależnie od wielkości fermy i daty publikacji aktu KE.
Według OSR projektowanej ustawy zidentyfikowano łącznie około 359 nowych instalacji chowu drobiu i świń, które mogą zostać objęte obowiązkiem uzyskania pozwolenia; dokument nie podaje osobnej liczby wyłącznie dla ferm drobiu.
- Wniosek
Największe konsekwencje poniosą fermy niosek i indyków, które dziś nie przekraczają progu 40 tys. szt., ale przekroczą nowe progi WPO.
Takie fermy powinny już teraz sprawdzić maksymalną możliwą obsadę, powiązania z sąsiednimi obiektami, stan gospodarki pomiotem oraz zgodność systemów utrzymania i monitoringu z wymaganiami BAT.